Türkiye, 2008 yılından bu yana “varlık barışı” uygulamaları ile çeşitli düzenlemeler gerçekleştirdi. Son günlerde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın yurtdışındaki para, altın ve menkul kıymetlerin belirli bir süre için düşük vergi oranlarıyla Türkiye’ye getirilmesine yönelik yaptığı açıklama, vergi adaletsizliği ve gri liste riski gibi konularda tartışmalara yol açtı. Uzmanlar, bu uygulamaların ülke ekonomisine katkı sağlamaktan çok, kayıtdışı servetlere avantaj tanıdığını belirtiyor.
Varlık barışı uygulamalarının amacı, yurtdışındaki kaynakların Türkiye’ye getirilmesi, yurtiçindeki kayıtdışı varlıkların kayıt altına alınması ve beyan edilen varlıklar üzerinden belirli oranlarda vergi toplayarak kamu gelirini artırmaktı. Ancak, bu hedeflerin genellikle karşılık bulmadığı görülüyor. Örneğin, 2013 yılında gerçekleştirilen varlık barışı ile yurtdışından getirilen para sadece yüzde 2 vergiye tabi tutuldu. Bu düzenleme sonucunda 69.8 milyar lira beyan edildi; ancak tahakkuk eden vergi 1.4 milyar lira oldu ve tahsil edilen tutar 209.2 milyon lira ile sınırlı kaldı. Türkiye’ye getirilen ve vergisi ödenen toplam tutar ise yalnızca 10.5 milyar lira olarak kayıtlara geçildi.
CHP Hazine Maliye Politikaları Başkanı Kerim Rota, Cumhuriyet tarihi boyunca yapılan 40 vergi affı, matrah artırımı ve yapılandırma düzenlemesinin 15’inin 2002 sonrasına ait olduğunu vurgulayarak, “18 yılda sekiz varlık barışı gerçekleştirilmesine rağmen hedeflenen kaynağa ulaşılamadı. Bu uygulamalardan faydalananlar genellikle kayıtdışı ekonomiden gelen servetlerini kayda geçirmek isteyenler oldu. Gelen paralar hızla geri çıkmakta veya vergisiz hale gelmektedir” şeklinde konuştu. Rota, bu uygulamaların hükümetin her türlü kaynaktan para sağlama ihtiyacını gösterdiğini belirtti. Ayrıca, yatırımcıların af düzenlemelerinin iki yılda bir tekrarlandığını gördükçe, fırsatları kaçırma endişesi taşımadığını ve bekleme eğiliminde olduğunu ifade etti.
Eski MASAK Başkan Yardımcısı Ramazan Başak, son dönemde piyasa dolandırıcılığının arttığını ve bazı şirketlerin abartılı değerlere ulaştığını belirterek, bu durumun hileli işlemler olmadan mümkün olamayacağını vurguladı. Başak, uluslararası ortamda varlık barışının olumsuz karşılanabileceğini ve özensiz davranılması durumunda gri listeye girme riskinin bulunduğunu da sözlerine ekledi. Ayrıca, varlık barışlarının kara para ile mücadelede denetim mekanizmalarının etkinliğini sınırlayabileceğini ifade etti.
Siyasal İktisatçı İnan Mutlu ise yurtiçinde suçtan elde edilen veya vergiden kaçırılan önemli gelirlerin bulunduğunu ve bu varlıkların zaman zaman “Nereden buldun” sorgusu yapılmadan yurtiçine dahil edildiğini belirtti. Bu durum, varlık barışı uygulamalarının ciddiyetini ve denetim eksikliklerini gözler önüne seriyor.
